Jak można opowiedzieć rzekę? Poprzez wspomnienia mieszkańców, dźwięki natury, muzykę, historię… Taką próbę podjęli twórcy projektu „Dorzecze Sejny–Merkinė”, który połączył mieszkańców polsko-litewskiego pogranicza we wspólnej opowieści o Marysze. Jej finałem było widowisko dźwiękowe zaprezentowane w Białej Synagodze.
Sejny i Merkinė (Merecz) łączy nie tylko sąsiedztwo, ale także wspólne dorzecze. To właśnie ono stało się inspiracją projektu „Dorzecze Sejny–Merkinė”, który poprzez działania edukacyjne i artystyczne zachęcał do ponownego odkrywania Marychy oraz związanych z nią historii, wspomnień i lokalnego dziedzictwa.
W centrum projektu znalazła się rzeka i ludzie, którzy od pokoleń żyją nad jej brzegami. Do wspólnej pracy zaproszono młodych mieszkańców Sejn oraz najstarszych mieszkańców regionu. Uczestnicy brali udział w warsztatach reportażu, historii, archiwum, dźwięku i muzyki, poznając kolejne sposoby opowiadania o miejscu, w którym żyją. Szczególną rolę odegrała praktyka słuchania – zarówno wspomnień mieszkańców, jak i naturalnych dźwięków Marychy, jej dopływów oraz otaczającego krajobrazu.
Efektem tej pracy było widowisko dźwiękowe zaprezentowane 22 czerwca w Białej Synagodze. Do jego realizacji zaproszono litewskich twórców – muzyka i performera Algimantasa Rokasa Černiauskasa oraz historyka Žygimantasa Buržinskasa. Sejneńska część spektaklu została utkana z fragmentów wspomnień mieszkańców związanych z rzeką. Ścieżkę dźwiękową przygotowała Pracownia Muzyki Miejsca, wykorzystując instrumenty akustyczne i elektroniczne, stoły akustyczne oraz nagrania rzeczywistych dźwięków nurtów, strumieni i kanałów płynących w okolicy. Całość dopełniła projekcja, która stworzyła symboliczny nurt pomiędzy dwoma rzędami widowni.
Widowisko wywołało wiele emocji. Bożenna Nazaruk z Sejn podkreślała, że połączenie muzyki, światła i wspomnień pozwoliło widzom całkowicie zanurzyć się w opowieści. Ireneusz Zdancewicz odnalazł w spektaklu obrazy własnego dzieciństwa – wspólne zabawy nad wodą, wyprawy na ryby i zimowe mecze hokejowe rozgrywane na lodzie. Justina Lauk z Druskiennik zwróciła natomiast uwagę na kontrast między polską i litewską częścią widowiska oraz na wspólnotowy charakter całego przedsięwzięcia.
Projekt „Dorzecze Sejny–Merkinė” pokazał, że o rzece można opowiadać na wiele sposobów – poprzez historię, muzykę, obraz, ale przede wszystkim przez pamięć ludzi. To właśnie ich wspomnienia sprawiły, że Marycha stała się nie tylko tematem artystycznej opowieści, lecz także symbolem wspólnego dziedzictwa mieszkańców polsko-litewskiego pogranicza.
Fundacja Dolina Marychy jest partnerem Projektu.
Projekt „Dorzecze Sejny–Merkinė” został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury SYNERGIE. Edycja 2026.
Relację fotograficzną przygotowali: Piotr Myszczyński i Agata Wasilewska.
