Od najdawniejszych śladów osadnictwa po historie, które wciąż żyją w pamięci mieszkańców – dzieje Sejneńszczyzny na wiele sposobów splatają się z Marychą. Drugie spotkanie z seniorami przywołało te najbliższe nam opowieści – o miejscach, zwyczajach i codziennym życiu nad rzeką.
Podczas drugiego spotkania z seniorami w Muzeum Kresów to właśnie ich wspomnienia znalazły się w centrum rozmowy. Nagrywane opowieści przywoływały miejsca związane z Marychą, dawne sposoby korzystania z rzeki, spotkania, zwyczaje i obrazy jej otoczenia sprzed kilkudziesięciu lat. Jedna historia przywoływała następną, a uczestnicy dopowiadali własne wspomnienia i zapamiętane szczegóły.
Marycha wracała w tych rozmowach zaskakująco często, także wtedy, gdy początkowo opowieść wcale nie dotyczyła rzeki. Tak było ze wspomnieniami pochodów pierwszomajowych. Po zakończeniu oficjalnej części młodzież szła nad Marychę. Chłopcy wskakiwali do wody – choć był dopiero początek maja – a dziewczęta nagradzały ich z brzegu owacjami. Wspomnienie miejskiej uroczystości nieoczekiwanie zamieniało się więc w opowieść o młodości, spotkaniach i miejscu, do którego po prostu się wtedy chodziło.
Powracały młyn, tama, jezioro, kąpiele i wspólne spędzanie czasu. Z pozoru niewielkie epizody odsłaniały przy okazji, jak zmieniało się otoczenie Marychy, do czego służyły poszczególne miejsca i jak były obecne w codziennym życiu. Czasem wystarczało jedno nazwisko, nazwa albo szczegół, by ktoś przypomniał sobie kolejną historię. Właśnie w takich opowieściach zachowuje się wiedza, której trudno szukać w dokumentach i opracowaniach.
Relacje mieszkańców są jednym z elementów znacznie szerszej opowieści powstającej w ramach projektu „Z biegiem Marychy. Mapa miejsc i opowieści”. Jego perspektywa sięga od początków osadnictwa po czasy zachowane w pamięci współczesnych mieszkańców. Wspomnienia seniorów uzupełniają wiedzę o dawnych funkcjach rzeki i jej otoczenia o historie codziennego życia – miejsc spotkań, pracy, wypoczynku i zwyczajów związanych z Marychą.
Nagrania ze spotkania uzupełnią materiały gromadzone podczas pracy nad mapą doliny Marychy. Obok źródeł historycznych, dawnych map, fotografii i dokumentacji terenowej pojawią się na niej również historie zachowane w pamięci mieszkańców. Pozwolą opowiedzieć nie tylko o tym, jak na przestrzeni lat zmieniała się rzeka i jej otoczenie, ale również o ludziach, którzy nad nią pracowali, odpoczywali, spotykali się i dorastali.
I chyba właśnie dlatego wszystkie wspomnienia prowadzą nad Marychę. Nie każda opowieść zaczyna się nad rzeką, ale zadziwiająco wiele z nich prędzej czy później tam wraca.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Fot. Marcin Pawlukiewicz
