Sejny są miastem zabytkowym nie tylko ze względu na znajdujące się tu historyczne budynki. Ochroną konserwatorską objęty jest również układ urbanistyczny miasta – jego place, ulice, zabudowa, dominanty architektoniczne oraz ich powiązanie z naturalnym ukształtowaniem terenu i rzeką Marychą. Właśnie temu mniej oczywistemu wymiarowi lokalnego dziedzictwa poświęcony będzie nowy projekt Fundacji Dolina Marychy.
Projekt „Zabytek nieoczywisty – układ urbanistyczny Sejn odczytany na nowo” otrzymał dofinansowanie w wysokości 19 tys. zł w programie Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla dziedzictwa” 2026. Wniosek uzyskał 90 punktów i zajął 16. miejsce w ogólnopolskim naborze spośród 226 zgłoszonych zadań.
Zrozumieć przestrzeń miasta
Zabytkowy układ urbanistyczny Sejn został wpisany do rejestru zabytków w 1979 roku. Nie tworzy go jednak klasyczny, regularny rynek. Jego charakterystyczną cechą jest zespół powiązanych ze sobą placów o nieregularnych kształtach. Na rozwój tej struktury wpływały najważniejsze budowle miasta, przebieg dróg, ukształtowanie terenu oraz rzeka Marycha.
Wartość tego zabytku nie polega więc wyłącznie na istnieniu poszczególnych obiektów, lecz także na zachowanych relacjach między nimi. Choć mieszkańcy codziennie poruszają się w obrębie historycznego układu, jego logika i kolejne etapy rozwoju pozostają trudne do zauważenia. Projekt ma przełożyć wiedzę zawartą w dokumentacji konserwatorskiej i opracowaniach specjalistycznych na przystępną opowieść o przestrzeni Sejn.
Wiedza ekspercka i doświadczenie mieszkańców
Pierwszym etapem będzie analiza materiałów historycznych, opracowań eksperckich oraz dokumentacji konserwatorskiej. Do współpracy zostanie zaproszony ekspert zajmujący się historią i dziedzictwem kulturowym.
Ważny będzie również udział mieszkańców jako wolontariuszy. Pomogą oni w rozpoznawaniu najważniejszych punktów zabytkowego układu, opracowaniu przebiegu ścieżki edukacyjnej oraz sprawdzeniu jej w terenie. Projekt połączy więc wiedzę specjalistyczną z lokalnym doświadczeniem osób, które znają Sejny z codziennego życia.
Spacery, mapa i materiały cyfrowe
W ramach projektu odbędzie się spotkanie edukacyjne oraz dwa spacery poświęcone zabytkowemu układowi urbanistycznemu, skierowane między innymi do uczniów i seniorów. Ich uczestnicy będą mogli przyjrzeć się temu, w jaki sposób rozwijała się przestrzeń miasta oraz jakie znaczenie mają poszczególne place, ulice, budynki i osie widokowe.
Powstanie również mapa ścieżki edukacyjnej w formie drukowanej ulotki oraz materiały cyfrowe dostępne za pomocą kodu QR. Uzupełnią je fotografie, nagrania i ujęcia z drona, pozwalające zobaczyć relacje przestrzenne niewidoczne z poziomu ulicy.
Trwały punkt informacji o zabytku
Najważniejszym trwałym efektem projektu będzie tablica informacyjna poświęcona zabytkowemu układowi urbanistycznemu Sejn. Znajdą się na niej informacje o jego genezie, rozwoju i najważniejszych cechach oraz mapa pomagająca odczytać historyczną strukturę miasta. Tablica zostanie zamontowana w centrum Sejn, w lokalizacji wynikającej z zatwierdzonej dokumentacji projektowej.
Zakończeniem projektu będzie publiczna prezentacja jego rezultatów i odsłonięcie tablicy. Szczegółowe terminy spotkania oraz spacerów edukacyjnych zostaną podane w osobnych zapowiedziach.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa – Wspólnie dla dziedzictwa.
